Σύμπαν 25: Ο παράδεισος που κατέληξε σε εφιάλτη
Γράφει ο Κων. Πετσομίχος
Ο Κάλχουν τοποθέτησε αρχικά τέσσερα ζευγάρια ποντικιών σε ένα τεράστιο, καλά οργανωμένο κλουβί – ουσιαστικά μια «ουτοπία» που διέθετε άφθονο φαγητό, νερό και χώρο για εγκατάσταση και αναπαραγωγή. Στις πρώτες φάσεις το πείραμα εξελισσόταν ομαλά, ο πληθυσμός αυξανόταν με ραγδαίο ρυθμό· τα ζώα ανέπτυσσαν κοινωνικές δομές και ρόλους.
Με το πέρασμα του χρόνου όμως και καθώς ο πληθυσμός πλησίασε το μέγιστο όριο του χώρου (περίπου 2.000 ποντίκια), οι κοινωνικές ισορροπίες διαταράχθηκαν. Παρατηρήθηκαν βίαιες συμπεριφορές, κοινωνική απομόνωση, επιθετικότητα, υποβάθμιση ρόλων και μια δραματική αλλαγή στην αναπαραγωγική συμπεριφορά. Μια ομάδα αρσενικών, που ονομάστηκαν «όμορφα ποντίκια», απέσυραν κάθε κοινωνική συμπεριφορά, αδιαφορώντας για την αναπαραγωγή ή τον ανταγωνισμό, περιοριζόμενα στο φαγητό και τον ύπνο. Παράλληλα, θηλυκά έγιναν επιθετικά απέναντι στα μικρά τους.
Η αλυσιδωτή αντίδραση αυτών των φαινομένων οδήγησε σε μείωση της γέννησης, αύξηση της θνησιμότητας και τελικά στην εξαφάνιση ολόκληρης της αποικίας. Την 1.780η ημέρα του πειράματος, πέθανε το τελευταίο ποντίκι.
Το πείραμα του Κάλχουν επαναλήφθηκε περίπου 25 φορές με παρόμοια αποτελέσματα, επιβεβαιώνοντας το συμπέρασμα ότι η αφθονία χωρίς κοινωνική ισορροπία μπορεί να οδηγήσει σε ολική κοινωνική συντριβή
Το «Σύμπαν 25» δεν ήταν απλώς ένα πείραμα επί ποντικιών. Ήταν μια προειδοποίηση για τους κινδύνους του υπερπληθυσμού και της αλλοίωσης κοινωνικών συμβάσεων που ενδέχεται να οδηγήσουν, όχι σε έλλειψη πόρων, αλλά σε κοινωνική κατάρρευση και τελικά εξαφάνιση. Η εικόνα ενός παραδείσου που μετατράπηκε σε εφιάλτη παραμένει επίκαιρη και ερεθίζει τους επιστήμονες, κοινωνιολόγους και φιλοσόφους μέχρι σήμερα.