Του Αντώνη Μακατούνη
Πόσο δύσκολο είναι να είσαι μόνος εναντίον όλων; Να είσαι ένας άνθρωπος εναντίον έντεκα; Να είσαι η ελάχιστη μειοψηφία (σ.σ. δεδομένων των συνθηκών) και να ορθώσεις ανάστημα;
Πόσο εύκολο είναι να πείσεις τους άλλους με λογικοφανή επιχειρηματολογία ότι κάνουν λάθος, εκριζώνοντας τα «πιστεύω», τις πεποιθήσεις και τα βιώματα που τους «συνοδεύουν» σε όλη τους τη ζωή; Να σταθείς με όλο σου το «είναι» για να αποδείξεις την αθωότητα κάποιου -που δεν γνωρίζεις προσωπικά- απέναντι στους πολλούς που βάλλουν εναντίον σου καταβάλλοντας τις ψυχικές και σωματικές σου δυνάμεις;
Ο Μάνος Ζαχαράκος στο ρόλο της… ζωής του είναι ο ένορκος υπ. αριθμ. 8 στο μνημειώδες θεατρικό έργο οι «12 Ένορκοι» που παίζεται για ενδέκατη χρονιά φέτος και σχεδόν πάντα οι παραστάσεις είναι sold out, παρότι «ανεβαίνει» για περισσότερο από μία δεκαετία (σ.σ. φέτος στο «στέκι» των θεατρόφιλων, το θέατρο Αλκμήνη- ενώ έχουν προγραμματισθεί εντός του Μαΐου παραστάσεις και στην Κύπρο).
Ο εν λόγω ηθοποιός είναι ο ένορκος που στέκεται απέναντι στους έντεκα και που αναλαμβάνει τον δυσκολότερο ίσως ρόλο (σ.σ. χωρίς να μειώνονται οι άλλοι χαρακτήρες που αποδίδονται με εξαιρετικό και δεξιοτεχνικό τρόπο κάνοντας την παράσταση σημείο αναφοράς κάθε θεατρικής σαιζόν), «Ποτέ δεν εφησυχαζόμαστε, δεν ‘‘καθόμαστε’’ πάνω σε μία επιτυχία η οποία μας ‘‘πηγαίνει’’. Αγωνιζόμαστε κάθε φορά να κάνουμε την παράσταση καλύτερη. Δεν λέω, είμαστε άνθρωποι και μπορεί να έχουμε και τις κακές μας στιγμές, όμως αυτό που αγωνίζομαι εγώ, οι συνάδελφοί μου και η Κωνσταντίνα Νικολαΐδη (σ.σ. η σκηνοθέτιδα) είναι συνέχεια να την ανανεώνουμε και να ψάχνουμε τι ακριβώς θέλει να πει ο συγγραφέας (σ.σ. Reginald Rose). Αυτό είναι που επιδιώκει ο κάθε ηθοποιός για να προοδεύει στην εργασία του» αναφέρει με έμφαση αλλά εκ παραλλήλου και με ταπεινή διάθεση -σε ένα κοντράστ συναισθημάτων- ο Μάνος Ζαχαράκος.
Στη συνέχεια συμπληρώνει, μεταξύ άλλων, ο ποιοτικός ηθοποιός, «Υπάρχει ένας καμβάς, υπάρχει το όλο αυτό σκιτσογράφημα της Κωνσταντίνας Νικολαΐδη και εμείς πάνω σε αυτό ‘‘πατάμε’’ και προσπαθούμε να ακολουθούμε κάποιες οδηγίες έτσι ώστε να μην παρεκκλίνουμε και από την πορεία της παράστασης, δηλαδή από την ‘‘άποψη’’ της παράστασης. Γιατί η παράσταση έχει συγκεκριμένη άποψη. Αυτή είναι η αγωνία μας τόσα χρόνια… Αυτό που εισπράττουμε από τον κόσμο είναι ότι η παράσταση συνέχεια εξελίσσεται, δηλαδή έχουν έρθει άνθρωποι που την έχουν δει τρεις και τέσσερεις φορές και μας έχουν πει ότι είναι καλύτερη σε σχέση με το παρελθόν… Στο ελληνικό θέατρο υπάρχουν πολλές καλές παραστάσεις. Είμαι πολύ χαρούμενος που ο κόσμος ακολουθεί αυτές τις παραστάσεις. Ο κόσμος έχει τρομερό κριτήριο, δεν είναι ‘‘αγέλη’’».
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο συγγραφέας Reginald Rose υπήρξε ένορκος και προφανώς επηρεάστηκε από την όλη εμπειρία δημιουργώντας το εν λόγω εμβληματικό έργο, «Όλα απορρέουν και όλα πηγάζουν από τη ζωή. Εγώ δεν έχω επηρεαστεί από τη ζωή μου για να υποδυθώ αυτό το ρόλο; Από κάπου ‘‘αντλώ’’. Ο Rose από ‘‘εκεί’’ άντλησε, από αυτή τη συγκυρία και έγραψε αυτό το έργο, όπου έχουν γίνει και δύο κινηματογραφικές ταινίες», προσθέτει ο αξιόλογος ηθοποιός.
Για την… ιστορία η πρώτη ταινία με τον τίτλο «12 Angry Men» που γυρίστηκε το 1957 είναι στην πέμπτη θέση (σ.σ. όλων των εποχών) στο IMDb (σ.σ. βαθμολογία κοινού) με την υψηλότατη βαθμολογία 9/10. Ακόμα και το ριμέικ που γυρίστηκε σαράντα χρόνια αργότερα (1997) έχει 7,8, επίσης υψηλή βαθμολογία για επανέκδοση ταινίας, κάτι που αποδεικνύει τη διαχρονική δυναμική του θέματος.
«Όλα στη ζωή είναι μια μεταστροφή»
Όπως προειπώθηκε ο ένορκος νο 8 έχει τη δυσκολότερη δουλειά, προσπαθεί να αλλάξει άποψη σε έντεκα ανθρώπους αφού δεν έχει πειστεί για την ενοχή του αγοριού από την ακροαματική διαδικασία που έχει προηγηθεί, «Όλοι οι ρόλοι έχουν τρομερή δυσκολία, είναι ένα ψυχογράφημα 12 διαφορετικών ανθρώπων, με τις προκαταλήψεις τους, με το ρατσισμό τους… Είναι η κοινωνία μας αυτή. Για αυτό ακριβώς και το έργο αρέσει πάρα πολύ στον κόσμο, γιατί ο κάθε θεατής βλέπει τον εαυτό του ακριβώς πώς είναι στη σκηνή. Εκεί τον… απορρίπτει τον εαυτό του ή τον αφυπνίζει και παίρνει στοιχεία και λέει: όχι, εγώ θα πάω παρακάτω, δεν θα μείνω στάσιμος. Θα πάω με αυτό τον ένορκο ή με τον άλλο ένορκο ή με αυτόν που κάνει τη μεταστροφή. Όλα στη ζωή είναι μια μεταστροφή… Ο ένορκος 8 που κάνω εγώ, είναι ένας ένορκος, ο οποίος δεν φοβάται να είναι μειοψηφία. Δεν είναι εύκολο να σταθείς απέναντι. Συνήθως νομίζω οι επαναστάσεις και οι μεταστροφές γίνονται από τις μειοψηφίες και από τις μονάδες, δεν γίνονται από τον όχλο. Ο όχλος θα ακολουθήσει μετά γιατί θα καταλάβει…», υπογραμμίζει με έμφαση ο Μάνος Ζαχαράκος.
«Εκεί η σύγκρουση είναι…βουνό»
Το αποκορύφωμα της παράστασης είναι όταν μεταστρέφεται ο ένορκος που έχει προσωπικό βίωμα, όταν εκριζώνεται η σταθερή -σαν βράχος- άποψή του και μεταστρέφεται ανατριχιάζοντας (για πολλοστή φορά) το αποσβολωμένο κοινό, «Εκεί η σύγκρουση είναι… βουνό…Βλέπεις όμως ότι και ο συγκεκριμένος ένορκος πώς μεταστρέφει τη γνώμη του… Είναι πολύ ισχυρή η μεταστροφή γιατί υπάρχει προκατάληψη και υπάρχουν όλα αυτά τα ‘‘στεγανά’’ τα οποία είναι πολύ δύσκολο να τα σπάσεις. Δεν σπάνε εύκολα τα ‘‘στεγανά’’ στους ανθρώπους, θέλει πολύ κόπο… Βλέπουμε όλο αυτό τον κόπο των ανθρώπων, τον ‘‘κάματο’’ των προσωπικοτήτων στα 105 λεπτά που διαρκεί η παράσταση και το πώς μεταστρέφονται. Αυτή η μεταστροφή, αυτή η σκιαγράφηση των χαρακτήρων και όλη αυτή η πίεση που δέχονται και οι συγκρούσεις που γίνονται, αυτή είναι η ομορφιά του έργου…Βλέπω αντιδράσεις των θεατών κάποιες φορές που είναι σοκαριστικές, όταν μεταστρέφεται ο ένας με τον άλλον ένορκο ακούς επιφωνήματα… Όταν πάμε στον τελευταίο -που κανείς δεν πιστεύει ότι αυτός ο άνθρωπος θα μπορέσει να μεταστρέψει τη γνώμη του-, εκεί είναι το αποκορύφωμα, είναι η λύτρωση…» καταλήγει, μεταξύ άλλων, ο γνωστός ηθοποιός.
Λίγα λόγια για το έργο
Κάθε ψηφοφορία των ενόρκων είναι μία μάχη, που πρέπει όμως να την κερδίσουν με μοναδικό όπλο την αλήθεια! Ποια θα είναι η ετυμηγορία τους; Και με τι «κόστος» για τον καθέναν από αυτούς;
Οι θυμωμένοι άντρες του Reginald Rose (12 Angry Men) σε μετάφραση και σκηνοθεσία Κωνσταντίνας Νικολαΐδη, έχοντας κερδίσει με πρωτόγνωρο τρόπο την αγάπη και την εμπιστοσύνη του κόσμου, συνεχίζουν ακάθεκτοι την πορεία των sold-out παραστάσεων και μετατρέπουν για 11ο χρόνο το θέατρο Αλκμήνη σε δικαστικό μέγαρο φέρνοντας ξανά τους θεατές αντιμέτωπους με τις συνειδήσεις τους.
Η παράσταση έχει αποσπάσει βραβείο κοινού All4Fun και βραβείο της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταφραστών.
Υπόθεση
Στη Νέα Υόρκη του 1957 ένα αλλοδαπό αγόρι 16 χρόνων κατηγορείται για πατροκτονία. Η ζωή του βρίσκεται στα χέρια 12 ενόρκων οι οποίοι θα αποφασίσουν αν είναι τελικά ένοχο και η απόφασή τους θα πρέπει να είναι ομόφωνη. Στην περίπτωση που ο κατηγορούμενος βρεθεί ένοχος, η θανατική ποινή είναι υποχρεωτική. Οι 12 άντρες, κλειδωμένοι σ’ ένα μικρό δωμάτιο, άλλοτε συγκρούονται κι άλλοτε ταυτίζονται αντικατοπτρίζοντας τις προκαταλήψεις της κοινωνίας μέσα από 12 πεντακάθαρα ψυχογραφήματα που ξετυλίγονται βίαια μπροστά στα μάτια του θεατή.
Οι 12 ένορκοι (αλφαβητικά)
Ραφαέλ Αριστοτέλους, Τάσος Γιαννόπουλος, Μάνος Ζαχαράκος,Nικόλας Καλιδώνης, Αλέξανδρος Καλπακίδης, Βαγγέλης Κρανιώτης, Κωνσταντίνος Μπάζας, Παντελής Παπαδόπουλος, Τάσος Παπαδόπουλος, Πήτερ Ράντλ, Ορέστης Τρίκας, Γιάννης Φιλίππου.
Τη φωνή της χαρίζει η Νένα Μεντή