Η οικονομική ελίτ μονοπωλεί τον παγκόσμιο πλούτο με τη βοήθεια της τεχνολογικής προόδου! – Η εργατική τάξη αναζητεί τρόπους αντίδρασης

Τον τελευταίο αιώνα, οι τεχνολογικές εξελίξεις—από τις γραμμές παραγωγής μέχρι τους υπολογιστές και το λογισμικό cloud—έχουν φέρει επανάσταση στον τρόπο που γίνεται η εργασία. Η εργατική τάξη, που περιλαμβάνει εργάτες εργοστασίων, εργαζομένους στον τομέα των υπηρεσιών και υπαλλήλους γραφείου, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της μεταμόρφωσης. Στοιχεία από το Γραφείο Στατιστικής Εργασίας των ΗΠΑ δείχνουν ότι η παραγωγικότητα της εργασίας στον μη αγροτικό επιχειρηματικό τομέα έχει αυξηθεί σταθερά, υπερδιπλασιαζόμενη κατά πάνω από 400% από τη δεκαετία του 1950. Οι υπολογιστές, τα αυτοματοποιημένα μηχανήματα και το λογισμικό έχουν επιτρέψει στους εργαζομένους να παράγουν περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες σε λιγότερο χρόνο, οδηγώντας την οικονομική παραγωγή σε νέα ύψη.

Ωστόσο, τα οφέλη αυτής της έκρηξης παραγωγικότητας δεν έχουν κατανεμηθεί ισότιμα. Από τη δεκαετία του 1970, οι πραγματικοί μισθοί για το κατώτερο 50% των εργαζομένων στις ΗΠΑ έχουν παραμείνει αναλογικά στάσιμοι, ενώ το ανώτερο 1% έχει δει τα εισοδήματά του να εκτοξεύονται κατά πάνω από 300%, σύμφωνα με την έρευνα του οικονομολόγου Thomas Piketty. Τα εταιρικά κέρδη έχουν εκτοξευθεί, με εταιρείες όπως η Apple και η Amazon να φτάνουν σε αποτιμήσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά το μερίδιο των εργαζομένων στο εθνικό εισόδημα έχει μειωθεί. Το Economic Policy Institute σημειώνει ότι μεταξύ 1979 και 2020 η ωριαία αποζημίωση για τον μέσο εργαζόμενο αυξήθηκε μόνο κατά 17,5%. Αυτή η αποσύνδεση της παραγωγικότητας από τους μισθούς αποκαλύπτει μια σκληρή αλήθεια: η εργατική τάξη παράγει τεράστιο πλούτο, αλλά καρπώνεται ελάχιστο από αυτόν.

Γιατί συνέβη αυτό; Αρκετοί παράγοντες παίζουν ρόλο. Πρώτον, η παγκοσμιοποίηση και η απορρύθμιση έχουν αποδυναμώσει τα εργατικά συνδικάτα, μειώνοντας τη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων. Δεύτερον, οι φορολογικές πολιτικές και η εταιρική διακυβέρνηση έχουν δώσει προτεραιότητα στην αξία των μετόχων έναντι της ευημερίας των εργαζομένων. Τρίτον, οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν συχνά σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν τα κέρδη αντί να κατανέμουν τα οφέλη ισότιμα. Η αυτοματοποίηση, για παράδειγμα, επιτρέπει στις εταιρείες να μειώνουν το κόστος εργασίας, διοχετεύοντας τα κέρδη σε μπόνους στελεχών ή επαναγορά μετοχών αντί για υψηλότερους μισθούς ή δημιουργία θέσεων εργασίας.

Το επόμενο κύμα τεχνολογικής διαταραχής—η ρομποτική και η ΤΝ—θέτει ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση για την εργατική τάξη. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες τεχνολογίες που ενίσχυαν την ανθρώπινη εργασία, η ΤΝ και η ρομποτική μπορούν να την αντικαταστήσουν πλήρως σε πολλούς τομείς. Μια μελέτη του 2017 από τη McKinsey εκτίμησε ότι έως και το 30% των τρεχουσών θέσεων εργασίας θα μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν έως το 2030, με το πρώτο κύμα να αφορά ρουτινιάρικες και επαναλαμβανόμενες εργασίες στην κατασκευή, το λιανικό εμπόριο και τις μεταφορές. Για παράδειγμα, τα συστήματα αυτοεξυπηρέτησης στα σούπερ μάρκετ και οι αυτοματοποιημένες αποθήκες που χρησιμοποιούνται από εταιρείες όπως η Amazon μειώνουν ήδη την ανάγκη για ταμίες και εργαζομένους σε αποθήκες.

Η επίδραση της ΤΝ εκτείνεται πέρα από τη χειρωνακτική εργασία. Οι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης μπορούν πλέον να εκτελούν εργασίες που κάποτε προορίζονταν για στελέχη (ανάλυση δεδομένων, λογιστικά, εξυπηρέτηση πελατών, ακόμη και η βασική δημοσιογραφία). Το 2025, εργαλεία ΤΝ όπως τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα παράγουν αναφορές, απαντούν σε ερωτήσεις πελατών και βελτιστοποιούν αλυσίδες εφοδιασμού, συχνά ξεπερνώντας τους ανθρώπους σε ταχύτητα με μικρότερο κόστος. Αυτές οι τεχνολογίες δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας—όπως εκπαιδευτές ΤΝ ή ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια—αυτά τα επαγγέλματα απαιτούν συχνά προηγμένες δεξιότητες που πολλοί εργαζόμενοι της εργατικής τάξης δεν διαθέτουν, επιδεινώνοντας την ανισότητα.

Το ανθρώπινο κόστος αυτής της μετάβασης είναι τεράστιο. Οι εκτοπισμένοι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν ανεργία, υποαπασχόληση ή την ανάγκη επανεκπαίδευσης για ρόλους που μπορεί να μην εμφανιστούν αρκετά γρήγορα. Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας εκτιμά ότι η αυτοματοποίηση θα μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια 24 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας παγκοσμίως έως το 2030, επηρεάζοντας δυσανάλογα τους εργαζομένους χαμηλής ειδίκευσης. Εν τω μεταξύ, τα οικονομικά οφέλη της ΤΝ συγκεντρώνονται σε τεχνολογικούς γίγαντες και υψηλά εξειδικευμένους επαγγελματίες, διευρύνοντας περαιτέρω το χάσμα πλούτου.

Καθώς η ρομποτική και η ΤΝ εξαπλώνονται, μια άλλη μετατόπιση βρίσκεται σε εξέλιξη: η αντικατάσταση των απαιτήσεων εργασίας με ενεργειακές απαιτήσεις. Τα σύγχρονα συστήματα ΤΝ, ιδιαίτερα τα μεγάλα μοντέλα, απαιτούν τεράστιες ποσότητες υπολογιστικής ισχύος. Η εκπαίδευση ενός μόνο μεγάλου γλωσσικού μοντέλου μπορεί να εκπέμψει τόσο άνθρακα όσο μια υπερατλαντική πτήση, σύμφωνα με μελέτη του 2019 από το Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης. Τα κέντρα δεδομένων, που τροφοδοτούν την ΤΝ και το cloud computing, κατανάλωσαν το 2% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας το 2022, ένα ποσοστό που προβλέπεται να διπλασιαστεί έως το 2030, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Αξιζει να σημειωθει οτι, οι ενεργειακές απαιτήσεις της ΤΝ επιδεινώνουν και τις περιβαλλοντικές ανισότητες. Τα κέντρα δεδομένων συχνά βρίσκονται σε αγροτικές ή οικονομικά μειονεκτικές περιοχές, όπου η γη και η ηλεκτρική ενέργεια είναι φθηνότερες. Οι τοπικές κοινότητες επωμίζονται το περιβαλλοντικό κόστος—όπως η χρήση νερού για ψύξη ή η διαταραχή της γης, και η παραγωγή ενέργειας—ενώ βλέπουν ελάχιστα οικονομικά οφέλη. Εν τω μεταξύ, ο πλούτος που παράγεται από την ΤΝ παραμένει συγκεντρωμένος σε αστικά τεχνολογικά κέντρα όπως η Silicon Valley.

Η οικονομική ανασφάλεια που ακολουθεί την μόχλευση της τεχνολογίας στον παραγωγικό τομέα τροφοδοτεί την δυσπιστία προς τους θεσμούς, καθώς οι εργαζόμενοι αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι από τις κυβερνήσεις και τις εταιρείες. Η άνοδος των λαϊκιστικών κινημάτων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη αντικατοπτρίζει αυτή τη δυσαρέσκεια, με πολλούς εργαζομένους να κατηγορούν την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία για τις δυσκολίες τους. Ο πολιτικός επιστήμονας Francis Fukuyama υποστηρίζει ότι τέτοια δυσαρέσκεια πηγάζει από την αίσθηση απώλειας αξιοπρέπειας, καθώς η αυτοματοποίηση και οι οικονομικές αλλαγές διαβρώνουν την κοινωνική αξία της παραδοσιακής εργασίας.

Επιπλέον, η συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας σε τεχνολογικές εταιρείες εγείρει ερωτήματα για την δημοκρατικότητα των κοινωνιών που διαμορφώνονται. Εταιρείες όπως η Google και η Amazon ασκούν τεράστια επιρροή στις αγορές εργασίας, την ιδιωτικότητα δεδομένων, ακόμη και τη δημόσια πολιτική, αλλά αντιμετωπίζουν ελάχιστη εποπτεία. Η εργατική τάξη, χωρίς τους πόρους για να αμφισβητήσει αυτή την κυριαρχία, περιθωριοποιείται ολοένα και περισσότερο στους οικονομικούς και πολιτικούς τομείς.

Η τεχνολογία έχει αναμφισβήτητα μεταμορφώσει την παραγωγικότητα της εργατικής τάξης, αλλά ο πλούτος που παράγεται έχει σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωθεί στα χέρια της ελίτ. Η άνοδος της ρομποτικής και της ΤΝ απειλεί με περαιτέρω εκτόπιση θέσεων εργασίας, ενώ οι ενεργειακές απαιτήσεις αυτών των τεχνολογιών μετατοπίζουν τις οικονομικές προτεραιότητες μακριά από την εργασία. Χωρίς προληπτική παρέμβαση, αυτές οι τάσεις θα βαθύνουν την ανισότητα και την κοινωνική αναταραχή. Μάνο με προτεραιόποιηση σε δίκαιες πολιτικές—ενίσχυση των εργασιακών δικαιωμάτων, επένδυση στην επανεκπαίδευση, μεταρρύθμιση της φορολογίας και εκδημοκρατισμό των ενεργειακών υποδομών—οι κοινωνίες μπορούν να αξιοποιήσουν το δυναμικό της τεχνολογίας για να ωφελήσουν όλους. Η εργατική τάξη αξίζει ένα δίκαιο μερίδιο του πλούτου που δημιουργεί και μια φωνή στη διαμόρφωση του τεχνολογικού μέλλοντος.