Το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου
Η μέρα εκείνη την 15η Ιουλίου στα 1974 δεν ξημέρωσε όπως οι άλλες. Η Χούντα των Αθηνών είχε καταφέρει κάτι που όλοι το έβλεπαν σαν επερχόμενο κίνδυνο κανείς όμως δεν το απέτρεψε. Είτε από πλήρη ανικανότητα, ή από εκείνη την αναβλητικότητα που συνοδεύει σχεδόν πάντοτε τους αιθεροβάμονες. Έτσι κι αλλιώς το ‘’δημοκρατικό οπλοστάσιο’’ του μητροπολιτικού κέντρου είχε αλυη σοδεθεί από χρόνια ναρκωμένο από τους ‘’κλόουν’’ της συμφοράς. Και η ανατροπή του αρχιεπισκόπου Μακαριου από τον προεδρικό θώκο της Λευκωσίας έφερνε ακόμη πιο κοντά τους Τούρκους, στην μαρτυρική Μεγαλόνησο. Σαν το πιο πρόσφορο εργαλείο στην αιματηρή εργαλειοθήκη τους. Και δόθηκαν μπόλικες αφορμές.
Ο Μακάριος είχε προειδοποιηθεί για τα σχέδια του Ιωαννίδη από τον Ευάγγελο Αβέρωφ και άλλους Ελλαδίτες πολιτικούς παράγοντες, αλλά δεν φαίνεται να έδινε ιδιαίτερη σημασία. Τους φόβους τους για το ενδεχόμενο ενός πραξικοπήματος στη μεγαλόνησο είχαν εκφράσει από το εξωτερικό ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Ανδρέας Παπανδρέου. Στην Κύπρο, απλώς είχαν ληφθεί έκτακτα μέτρα για την προστασία παραγόντων της δημόσιας ζωής, λόγω και της δραστηριότητας της ΕΟΚΑ Β’.
Έχοντας την ψευδαίσθηση της ισχύος δεν άκουσε κανέναν. Στην Αθήνα οι άνοες, το λιγότερο , ή συνειδητά προδοτικοί πρωτομάστορες της τραγωδίας απεργάζονταν τα χειρότερα. Οι σχέσεις της ελληνικής χούντας και ιδιαίτερα του ισχυρού άνδρα της ταξιάρχου Δημητρίου Ιωαννίδη με τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο ήταν ιδιαίτερα τεταμένες. Ο Ιωαννίδης πίστευε ότι ο Μακάριος είχε απεμπολήσει την «Ένωση», ήταν φιλοκομμουνιστής και φοβόταν το πνεύμα ανεξαρτησίας του. Από τον Απρίλιο του 1974 εξύφαινε σχέδιο για την ανατροπή του. «Πρέπει να τελειώνουμε με τον Μούσκο» φέρεται να είπε σε συγκέντρωση αξιωματικών στο σπίτι του πρωθυπουργού Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου (Μιχαήλ Μούσκος ήταν το κοσμικό όνομα του Μακαρίου).
Η αφορμή για την επιτάχυνση των εξελίξεων δόθηκε την 1η Ιουλίου 1974, όταν το Υπουργικό Συμβούλιο της Κύπρου αποφάσισε τη μείωση της στρατιωτικής θητείας σε 14 μήνες και του περιορισμού των ελλαδιτών αξιωματικών της Εθνικής Φρουράς. Την επομένη, 2 Ιουλίου, ο Μακάριος με επιστολή του προς τον Έλληνα ομόλογό του στρατηγό Φαίδωνα Γκιζίκη κατηγόρησε την ελληνική κυβέρνηση για ανάμιξη στις εναντίον του συνωμοσίες και αξίωνε να ανακληθούν στην Ελλάδα 650 ελλαδίτες αξιωματικοί, που υπηρετούσαν στην Εθνική Φρουρά της Κύπρου.
Την ίδια ημέρα, σε σύσκεψη στο γραφείο του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγού Μπονάνου, με τη συμμετοχή του Ιωαννίδη, αποφασίστηκε ότι το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου θα γινόταν τη Δευτέρα 15 Ιουλίου 1974. Ο Μπονάνος ανέθεσε την αρχηγία του πραξικοπήματος στον ταξίαρχο Μιχαήλ Γεωργίτση, με υπαρχηγό τον καταδρομέα συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Κομπόκη. Και οι δύο αξιωματικοί υπηρετούσαν στην Εθνική Φρουρά.