Διονύσιος Σολωμός , ο Ποιητής της Εθνικής Παλιγγενεσίας …ένας αθάνατος Έλληνας ( 8 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1798 – 9 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1857)
Της Άννας Στρούμπου
Στην εποχή που ζούμε που με καμάρι βλέπουμε και εκθειάζουμε κατορθώματα ρηχά και φτωχά καθημερινά , έρχονται μέρες να μας θυμίσουν το μεγαλείο ανθρώπων που έζησαν και αφιέρωσαν τη ζωή τους για να ζούμε εμείς ελεύθεροι και να σκεφτόμαστε ελεύθερα.
Μοναδικός , ο εθνικός μας ποιητής ο Ζακυνθινός Διονύσιος Σολωμός που σε αυτόν χρωστάμε τον Εθνικό μας ύμνο σε μελοποίηση Νικολάου Μάντζαρου που από το 1865 αποτελεί επισήμως τον Εθνικό μας Ύμνο, αλλά και από το 1966 τον Εθνικό ύμνο της Κύπρου.
Γεννημένος στη Ζάκυνθο το 1798, πολίτης της Επτανησιακής Πολιτείας τότε, μέσα στο διάβα της ζωής του έζησε την Ελληνική Επανάσταση και με το φλογερό ποιητικό του πάθος και την πρωτοποριακή συστηματική χρήση της δημοτικής γλώσσας, αυτός, ο γιος του Κόντε Νικολάου Σολωμού (με καταγωγή από την Κρήτη) και της υπηρέτριάς του της Αγγελικής Νίκλη( με καταγωγή από τη Μάνη), ξεσήκωσε τους Έλληνες και διέγειρε τα πατριωτικά αισθήματα του λαού μας.
«Κλείσε στην ψυχή σου την Ελλάδα
Και θα αισθανθείς κάθε είδους μεγαλείο…»
Αυτά τα λόγια του κρύβουν όλη του τη ζωή μέσα, μία ζωή αφιερωμένη στην Ελλάδα , ο Σολωμός , ένας αρχηγέτης , μία πνευματική ηγετική φυσιογνωμία του νεώτερου Ελληνισμού.
Με το θάνατο του πατέρα του ο Διονύσιος Σολωμός έφυγε το 1808 σε ηλικία μόλις 10 ετών για την Ιταλία όπου όλη του η εκπαίδευση ήταν ιταλική μέχρι τα 1818 όπου αποφοίτησε από την Νομική Σχολή της Πάβιας, νομική επιστήμη, την οποία ουδέποτε εξάσκησε. Την ελληνική γλώσσα δεν την γνώριζε καλά, αντιθέτως ξεκίνησε να γράφει στην ιταλική γλώσσα.
Μελέτησε την Ελληνική γλώσσα και ξεκίνησε να γράφει αφού τα προσχέδια ήταν στα ιταλικά αξιοποιώντας την προγενέστερη ποιητική παράδοση , την κρητική λογοτεχνία, το δημοτικό τραγούδι και ήταν ο πρώτος που καλλιέργησε συστηματικά τη δημοτική γλώσσα και άνοιξε το δρόμο για τη χρησιμοποίησή της. Έτσι η γραφή του εξελίχθηκε σιγά σιγά από την επιρροή του από τον ιταλικό και ευρωπαϊκό διαφωτισμό με τη χρήση υλικού από την λαϊκή παράδοση , κίνηση που σηματοδοτεί μία ηθελημένη στροφή της ποίησής του από την ιταλική επιρροή σε μία εθνική με σαφή παραδοσιακά στοιχεία ποίηση.
Η ημερομηνία του θανάτου του , η 9η Φεβρουαρίου, έχει οριστεί ως «η Παγκόσμια ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας».
Έργα του που αποτελούν ορόσημα στην Ελληνική λογοτεχνία είναι «ο Κρητικός» (1833), «ο Πορφύρας» (1847), «οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι” (1845), « Η Καταστροφή των Ψαρών», «Η Φαρμακωμένη», «Εις τον θάνατον του λόρδου Μπάιρον» , «Εις Μάρκον Μπότσαρη», «ο Λάμπρος» και βέβαια ο Εθνικός μας Ύμνος, ο «Ύμνος προς την Ελευθερία» (1822)
Μέρες που είναι τώρα του Απρίλη, σηματοδοτούν την γέννηση του μεγάλου μας ποιητή αλλά και την ένδοξη Έξοδο του Μεσολογγίου στις 10 Απριλίου του 1826, ηρωικό γεγονός που ύμνησε ο ποιητής στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους».
Οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» ποίημα ατελείωτο, όπως τα περισσότερα του Σολωμού, γράφτηκε στην Κέρκυρα όπου διέμενε ο ποιητής από το 1828. Το ποίημα που ξεκίνησε να γράφεται από το 1833-1844 αποτελείται από 61 αποσπάσματα γραμμένα σε 15 σύλλαβο στίχο, και ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία και έχει ύφος περισσότερο αφηγηματικό. Αφορά την ηρωική έξοδο των Μεσολογγιτών το βράδυ ης 10ης προς 11η Απριλίου του 1826, Κυριακή των Βαΐων.
Ο λαός του Μεσολογγίου μετά από έναν περίπου χρόνο αποκλεισμού , ζωντανοί – νεκροί, με μεγαλειώδη ψυχική ανάταση νικούν το θάνατο με την Έξοδο για την ελευθερία τους. Ο λαός αποφάσισε πως θέλει να είναι ελεύθερος ας είναι και νεκρός …μανάδες ετοίμασαν τα παιδιά τους για την έξοδο προς την ελευθερία, , είτε αυτή θα ήταν σε αυτή τη ζωή, είτε στην άλλη …Ο Σολωμός αναφέρεται μέσα από το πρόσφατό του ιστορικό γεγονός στον αγώνα του ανθρώπου για την ηθική . την εσωτερική του ελευθερία και την νίκη πάνω στο θάνατο. Η ψυχή, συλλογική πλέον όχι ατομική, επιβάλλεται στο γεγονός του θανάτου, το εκμηδενίζει, διότι η ελευθερία δεν έχει να κάνει με αυτόν, έχει να κάνει με την αιωνιότητα της ψυχής.
Η εφημερίδα της εποχής «Αιών»(1843) έγραψε: « αι ποιήσεις του Σολωμού δεν είναι ποιήσεις ατόμου, αλλά ολοκλήρου έθνους».
Ο Σολωμός αγαπήθηκε πολύ από τους συντοπίτες του, βραβεύτηκε εν ζωή για το έργο του και θεωρείται εκτός από τον τίτλο του εθνικού μας ποιητή, ότι ήταν και ο « θεμελιωτής της νέας μας φιλολογίας» (Ιούλιος Τυπάλδος).
Η πρώτη ουσιαστική επανεκτίμηση του έργου του εκτός Επτανησιακού χώρου έγινε μετά το 1880 κυρίως από το Κρητικό Έργο του Κωστή Παλαμά του έτερου μεγάλου Εθνικού μας ποιητή.
Ξεχωρίζουν…
«Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν» (1822)
Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή,
Σε γνωρίζω από την όψη
που με βιά μετράει τη γη.
Ο ποιητής βλέπει μπροστά του ένα όραμα, την Ελληνική Ελευθερία , την αναστημένη Ελλάδα, ωραία σαν θεά, υψηλόσωμη, σοβαρή και επιβλητική. Κρατώντας μία «ρομφαία αρχαγγέλου», ένα εκδικητικό σπαθί, έτοιμο να κόψει τους εχθρούς της, με ματιά φοβερή αστραφτερή, βιαστική και ετοιμοπόλεμη έτοιμη να ξεχυθεί. Η Ελευθερία είναι Ελληνίδα, και τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της είναι η όψη και η κόψη.
Απ, τα κόκκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά,
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
Χαίρε , ω χαίρε , Ελευθεριά!
Η Ελευθερία βγαλμένη μέσα από τα κόκκαλα τόσων γενιών Ελλήνων σκλάβων του Τουρκικού ζυγού, τους ανήκει βγαίνει μαζί με τις ψυχές που ζητούν εκδίκηση και δικαιοσύνη από τα μνήματα, ήρθε η ώρα του ξεσηκωμού, ποτέ πια δούλοι και σκλάβοι…
Η Ελλάδα-Ελευθερία δίδαξε την ανθρωπότητα μέσα από τον αρχαίο της πολιτισμό πώς πρέπει να ζει και πώς να πεθαίνει…
Απρίλης μήνας, ο μήνας που ακολούθησε την απελευθέρωση του τόπου, το ξύπνημα του ελληνισμού μας.
Ο μήνας του Διονύσιου Σολωμού, για να μην ξεχνάμε ποτέ τα σημαντικά, για να μην έχουμε τίποτα για δεδομένο, για να απολαμβάνουμε όπως πρέπει με σεβασμό και μνήμη αυτά που γενεές χαθήκαν χωρίς αυτά, χωρίς ούτε να γνωρίζουν την ύπαρξή τους.
Άνθρωποι φωτισμένοι ψυχικά όπως ο μέγας τούτος ποιητής, αφύπνισε το λαό και μέχρι σήμερα δεν μας αφήνει να ξεχαστούμε…
Στο άκουσμα του Εθνικού μας Ύμνου, στην απαγγελία στίχων των Ελεύθερων Πολιορκημένων, η ψυχή φεύγει από μέσα μας ταξιδεύει και βρίσκει τους περήφανους προγόνους μας με δάκρυα ευγνωμοσύνης και τους υπόσχεται ξανά να παραδώσει τα αποκτημένα τους επόμενους Έλληνες…